Alopecia areata: Wat is het en welke behandelingen bestaan er?

Het is behoorlijk schrikken als je opeens een kale plek in je haar vindt. Zo groot als een muntstuk, of misschien wel groter.

Je hoofdhaar, je wenkbrauwen of zelfs je wimpers doen ineens hun eigen ding.

Je staat er niet alleen in: ongeveer 2% van de mensen krijgt ooit in zijn of haar leven te maken met alopecia areata. Het voelt misschien als een vies woord, maar het is eigenlijk gewoon een woord voor een specifieke vorm van haaruitval. In dit artikel leg ik je op een simpele manier uit wat het is, wat er speelt en wat je ertegen kunt doen.

Eerst even dit: alopecia areata is geen teken van zwakte of iets dat je zelf veroorzaakt hebt. Je hebt er geen invloed op. Het is een reactie van je eigen lichaam. En het goede nieuws?

Vaak groeit het haar vanzelf weer aan. Maar hoe zit het precies?

Laten we het stap voor stap bekijken, zonder moeilijke woorden.

Wat is alopecia areata eigenlijk?

Stel je voor: je immuunsysteem is je persoonlijke beveiligingssysteem. Het beschermt je tegen virussen en bacteriën. Bij alopecia areata maakt je lichaam een denkfout.

Je afweersysteem valt per ongeluk de haarzakjes aan. Het ziet ze aan voor indringers.

Die haarzakjes raken ontstoken en stoppen met het maken van nieuw haar. Het gevolg? Een kale plek op je hoofd of ergens anders op je lichaam.

De kale plekken zijn vaak rond of ovaal. Ze voelen glad aan, want de huid heeft geen bultjes of littekens. Het kan bij één plekje blijven, of uitgroeien tot meerdere plekken.

Soms verliest iemand al zijn hoofdhaar (alopecia totalis) of zelfs al het lichaamshaar (alopecia universalis).

Het kan op elke leeftijd gebeuren, maar de eerste keer treft het vaak kinderen en jongeren onder de 20. Het rare is: je kunt verder gezond zijn. Je voelt je niet ziek. Je hebt geen koorts of pijn.

Je haar zat er gisteren nog prima bij en vandaag is er een gat. Het is een lokale reactie.

Waarom het bij jou gebeurt? Dat is nog steeds niet helemaal duidelijk.

Erfelijkheid speelt een rol. Als het in je familie voorkomt, is de kans groter dat jij het ook krijgt. Andere auto-immuunziekten, zoals schildklierproblemen of psoriasis, kunnen ook een trigger zijn.

De kern van de behandeling: stimuleren en kalmeren

De behandeling van alopecia areata draait om twee dingen: de boel kalmeren en de boel stimuleren. Je wilt de aanval van je immuunsysteem stoppen en de haarzakjes weer aan het werk zetten.

De meest gebruikte behandeling zijn corticosteroïden. Dat zijn ontstekingsremmers. Je kunt ze smeren, inspuiten of innemen.

De makkelijkste vorm is een crème of zalf die je op de kale plek smeert. Denk aan producten met flucinolon of clobetasol. Je dokter schrijft dit voor.

Je smeert het vaak dagelijks voor een paar weken. Dit werkt goed voor kleine plekken.

De crème kalmeert de huid en stopt de aanval. Het nadeel? Het kan je huid dunner maken als je het te lang gebruikt. Dus hou je aan de voorgeschreven kuur. Werkt smeren niet goed genoeg?

Dan kan de dokter de boel inspuiten. Met een hele fijne naald spuit hij kleine beetjes corticosteroïden rechtstreeks in de kale plek.

Dat doet een beetje zeer, maar het is effectief. Je krijgt dit meestal elke 4 tot 6 weken. De prijs hangt af van je verzekering, maar reken op een eigen risico en een eigen bijdrage.

Soms is het niet volledig vergoed, dus check dit even met je zorgverzekeraar. Een andere optie die je vaak in de salon of bij de dermatoloog hoort, is Minoxidil.

Dit is een vloeistof die je op de hoofdhuid aanbrengt. Je kent het misschien van merken als Rogaine of Kirkland. Je kunt het ook kopen bij de drogist, zoals de Minoxidil 5% van Kruidvat (rond de €30-€40 per fles).

Minoxidil werkt niet door het immuunsysteem te kalmeren, maar door de bloedtoevoer naar de haarzakjes te verbeteren en de haargroei te stimuleren. Het is geen snelle oplossing; je moet het maandenlang trouw elke dag gebruiken.

Soms groeit het haar eerst wat extra uit om daarna weer uit te vallen, dat is een normale startreactie.

Een andere aanpak: irritatie opwekken

Een behandeling die al wat langer bestaat, is het opwekken van irritatie. Een bekende methode is Dithranol. Dit is een crème die een lichte ontsteking (irritatie) op de huid veroorzaakt.

Dat klinkt gek, maar het idee is dat je de aandacht van het immuunsysteem wegtrekt van de haarzakjes en richt op de huidirritatie. Je smeert het kort op de plek, wast het daarna weer af.

Het kan een branderig gevoel geven en de huid verkleuren. Een potje Dithranol crème kost ongeveer €10 tot €15, maar dit is alleen op recept verkrijgbaar. En er is meer. Tegenwoordig zijn er zogenaamde JAK-remmers.

Dit zijn medicijnen die je inneemt (in pilvorm) of als crème kunt gebruiken.

Ze remmen de specifieke signaalstoffen die de aanval op de haarzakjes aansturen. Dit is een relatief nieuwe behandeling. Ze zijn heel effectief, maar nog niet voor iedereen beschikbaar of vergoed.

Ze zijn vaak duur en hebben bijwerkingen. Ze worden vooral ingezet bij ernstige vormen van alopecia areata, net zoals bij andere complexe hoofdhuidproblemen zoals scalp psoriasis en haarontkleuring. Je arts kan hier meer over vertellen.

De mentale kant: het zit tussen je oren, maar het raakt je hart

We kunnen praten over crèmes en injecties, maar de impact op je zelfvertrouwen is gigantisch. Haar is voor veel mensen onderdeel van hun identiteit.

Het is je krullenbos, je stoere kapsel, je manier om jezelf te uiten. Een kale plek voelt als iets dat je niet hebt gecontroleerd. Het kan onzeker maken.

Je hoeft dit niet alleen te dragen. Praat erover. Met vrienden, familie of een lotgenoten groep.

Online zijn veel communities te vinden waar mensen hun verhaal delen. Zien dat je niet de enige bent, helpt enorm. Het kan ook helpen om evenementen te vermijden die je spannend vindt, maar probeer je leven niet drastisch te veranderen.

Je mag gezien worden, met of zonder kale plek. Wat praktisch kan helpen: een goede hoofdhuidverzorging.

Gebruik een milde shampoo, bijvoorbeeld van Shea Moisture of Cantu (bekend van de Curly Girl Method, maar geschikt voor iedereen).

Deze producten zijn vaak vrij van sulfaten en siliconen en verzorgen de huid. Ze zijn te koop bij Kruidvat of Action voor ongeveer €5 tot €10. Ze drogen de huid niet uit, wat belangrijk is als je kale plekken hebt. Wil je de kale plekken tijdelijk bedekken?

Er zijn speciale poeders die je op de plek strooit. Merken als Toppik of Hair Fibers (verkrijgbaar vanaf €20-€35) bestaan uit microscopisch kleine vezels die aan je bestaande haar blijven plakken.

Het geeft meteen dekkend effect. Ook zijn er hoofdbanden, sjaals of petten. Niets mis mee. Draag wat jij fijn vindt en wat je zelfvertrouwen een boost geeft.

Praktische tips voor de dagelijkse verzorging

Je hoeft niet stil te zitten. Je kunt zelf veel doen om je hoofdhuid en haar in de beste staat te houden terwijl je wacht op herstel. Denk aan de basics van hair care, aangepast aan jouw situatie.

• Bescherm je hoofdhuid: Kale plekken zijn direct blootgesteld aan de zon. Smeer ze in met een zonnebrandcrème met minimaal SPF 30. Zo voorkom je verbranding en vlekken. Een fijne budget optie is de Zonnebrandcrème van Kruidvat Eigen Merk (rond €8).
• Was voorzichtig: Geen agressieve shampoos. Kies voor iets romigs en verzorgends. Denk aan de As I Am Coconut CoWash (rond €10) of een simpel wasmiddel voor de gevoelige huid.
• Knippen is oké: Je hoeft niet te wachten met knippen tot alles terug is. Laat je pony bijwerken of de zijkanten. Zo blijft de rest van je kapsel in model en voelt het minder alsof je haar "stil staat".
• Supplementen: Hoewel het geen wondermiddel is, kan een tekort aan ijzer of vitamine D bijdragen aan haaruitval. Laat dit even checken bij de huisarts voordat je lukraak pillen slikt.
• Probeer het haar rust te geven: Vermijd strakke vlechten, extensions of heet stylingapparatuur op de kwetsbare plekken. Geef de huid rust.

De hoop houden: wat kun je verwachten?

Het verloop van alopecia areata is heel wisselend, net als bij andere vormen van haarverlies langs de hairline. Dat is het lastigste eraan.

De een heeft na drie maanden behandelen weer vol haar, de ander heeft er jaren last van. Ongeveer de helft van de mensen met een eerste episode van alopecia areata heeft binnen een jaar weer haar op de kale plek, soms ondersteund door specifieke vitamines en mineralen. Helaas is de kans op terugval aanwezig.

Een ding is zeker: alopecia areata is niet gevaarlijk. Het maakt je niet ziek.

Het is vervelend en ontsierend, maar het doet geen pijn en het is niet besmettelijk. Je hoeft je dus nergens voor te schamen. Focus op wat je wél kunt beïnvloeden.

Zorg goed voor je lichaam, eet gevarieerd (denk aan eiwitten, want haar bestaat uit keratine), en probeer stress te beheersen. Yoga of meditatie kunnen helpen, maar een avondje bankhangen met een goede film mag ook.

Gun jezelf de tijd. En onthoud: met de juiste behandeling en een beetje geduld is de kans groot dat je haar terugkomt.

En tot die tijd: rock die kale plek, verberg het met vezels, of draag een gave hoed. Jij bent meer dan je kapsel.